Het vrouwentennis heeft een nieuwe nummer één: Elena Rybakina. De US Open-finaliste had in New York genoeg aan een halvefinaleplaats om Aryna Sabalenka te onttronen, en zo geschiedde. In haar coachbox staat een man die daar ruim een jaar geleden nog niet mocht komen: Stefano Vukov, destijds geschorst wegens grensoverschrijdend gedrag jegens zijn pupil. 

Twee jaar geleden, vlak voor de US Open, werd Vukov door Rybakina’s entourage medegedeeld dat hij ontslagen was en haar met rust moest laten. In plaats daarvan bleef hij zwerven door de gangen van haar hotel in Manhattan. Honderden belletjes volgden. Een smeekbede voor een hernieuwde samenwerking.

Men vreesde voor de veiligheid van de Kazachse. Nu viert zij, op diezelfde plek waar escalatie dreigde, een nieuwe mijlpaal in haar carrière. Behaald mét Vukov. 

Het lijkt op het resultaat van een toxische succesformule, gecreëerd door een begenadigd tenniscoach en een nog betere manipulator. De formule ontstond in 2019. Op haar negentiende haalt Rybakina (inmiddels 27, red.), die op dat moment ver buiten de top-100 staat, de 32-jarige Vukov binnen.

Een razendsnelle ontwikkeling volgt. Eind 2019 staat ze op plek 37, in 2022 wint ze als 17e geplaatst verrassend Wimbledon, de eerste grandslamtitel ooit voor Kazachstan. Rybakina reageert nuchter op haar grootste triomf, bijna onaangedaan.

Vukov niet: ter ere van de titel laat hij een grote tatoeage zetten op zijn onderarm.  Een belofte, zegt hij, die hij een jaar eerder al had gedaan. 

Stefano Vukov’s tattoo after Elena Rybakina won Wimbledon 2022@rybibisimova @layda_yixing791 @rybaquilao pic.twitter.com/3GNR8cLCq1

— Elena Rybakina | Fanpage 🐠 (@lenarybaqueena) March 26, 2024

Zoiets laat je niet zomaar zetten. Er zit iets obsessiefs in, wellicht zelfs manisch. Die intensiteit had hij twee jaar eerder al blootgegeven, op een inmiddels verwijderde profielpagina van de WTA. Daar legt de Kroaat zijn coachingsfilosofie uit:

,,Ik weet precies op welke knoppen ik moet drukken om iets gedaan te krijgen. Ik weet heel goed hoe ik Elena boos kan krijgen”, met de kennis van nu blijkt dat citaat onheilspellend. 

,,Ik weet precies op welke knoppen ik moet drukken om iets gedaan te krijgen. Ik weet heel goed hoe ik Elena boos kan krijgen.”

Stefano Vukov — op een inmiddels verwijderde profielpagina van de WTA, 2020

Want ondanks het onmiskenbare succes van de samenwerking, die inmiddels tot twee grandslamtitels leidde, bleef het niet bij die ene quote. Vier maanden vóór de Wimbledon-triomf ziet een coach van een andere speelster hoe Vukov keer op keer Rybakina’s intelligentie in twijfel trekt tijdens een training bij het toernooi van Miami. 

,,Je bent niet erg slim. Je hebt vast vijftig pogingen nodig om het goed te doen”, luidt het tijdens een voetenwerkoefening. De coach meldt zich op vertrouwelijke basis bij Steve Simon, de toenmalige baas van de WTA. 

Peter Menzel, CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons Rybakina met de Wimbledon-titel.

Tijdens de Australian Open van 2023, een halfjaar na het Wimbledon-succes komt Vukov publiekelijk verder onder een vergrootglas te liggen omdat hij voortdurend negatief coacht.

Rybakina reageert daarop met een uitgebreide verdediging op Instagram: hij geloofde in haar voordat wie dan ook dat deed, zijn methode verklaart haar succes, en wie haar kent weet dat ze nooit een coach zou accepteren die haar niet respecteert. De kritiek noemt ze ‘fake news’. 

Zorgen om fysieke gesteldheid

Toch baart het gedrag van Vukov veel mensen zorgen. In de maanden na de Australian Open suddert het euvel verder, maar, de aandacht verschuift: van de coachingsstijl van Vukov naar Rybakina’s fysieke gesteldheid.

Verdeeld over 2023 en 2024 zegt ze af of ze geeft op in maar liefst tien evenementen. Griep geldt in de meeste gevallen als reden. Tijdens Roland Garros in 2024 geeft ze een kort, geïrriteerd persmoment, en onthult later dat ze kampt met slapeloosheid. Een verklaring  die meer vragen oproept dan dat het antwoorden oplevert.

Voorafgaand aan de US Open barst de bom. Vukov wordt voorlopig en vertrouwelijk  geschorst. Toch kondigt Rybakina, ruim drie maanden later, op 1 januari 2025 Vukov’s terugkeer alweer aan – tot ongenoegen van Goran Ivanišević, Wimbledon-winnaar in 2001, die sinds november haar coach is. Na Rybakina’s uitschakeling in de vierde ronde van de Australian Open stapt hij op. De samenwerking duurt slechts twee maanden.

Schorsing

Door de publieke aankondiging van de rentree van Vukov voelt de WTA de noodzaak om actie te ondernemen, om Rybakina te beschermen. Anderhalve week na de uitschakeling  in Melbourne ontvangt Vukov een brief van WTA-baas Portia Archer. In de vertrouwelijke, drie pagina’s tellende uiteenzetting, is de toon ongewoon hard voor een organisatie die zich doorgaans in stilzwijgen hult. 

Hameltion, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons Rybakina vorig jaar tijdens het toernooi van Washington.

Archer schrijft, geciteerd door The Athletic, over ‘misbruik van gezag’, ‘fysiek en verbaal misbruik’, en concludeert dat Vukov ‘een afhankelijkheidsrelatie heeft gekweekt.’ Rybakina zou zijn gaan geloven dat ze zonder hem niet kan slagen, terwijl het in werkelijkheid zijn succes is dat van haar afhangt.

Het gevolg: een definitieve schorsing van twaalf maanden. Niet alleen Vukov ontkent de beschuldigingen, maar Rybakina ook. ,,Het is een hele vervelende situatie. Hij heeft nooit iets verkeerd gedaan”, liet ze vorig jaar weten tijdens een persconferentie in Dubai. Rybakina dreigt zelfs met boycots in het geval de omstreden Kroaat niet toegelaten wordt. 

,,Het is een hele vervelende situatie. Hij heeft nooit iets verkeerd gedaan.”

Elena Rybakina — in Dubai na bevestiging van Vukovs schorsing, februari 2025

Officieel mag Vukov vanaf het moment van zijn schorsing geen voet meer binnen het WTA-circuit zetten. In de praktijk verandert er echter weinig. Hij kreeg dan weliswaar geen accreditaties meer, maar bleef toernooien bezoeken, net als zijn familie. Zo was  Vukov’s vader in februari vorig jaar zichtbaar tijdens een toernooi in Dubai. 

Na een succesvol beroep tegen de schorsing is Vukov sinds augustus 2025 weer welkom op alle toernooien. Sindsdien is het feest amper te stuiten: een ongeslagen campagne bij de WTA Finals in november, gevolgd door de Australian Open-titel,  en nu dus US Open-finaliste én nummer 1.

Van rust is nooit sprake — in maart nog schreeuwde Rybakina hem tijdens een wedstrijd in Indian Wells toe dat hij haar met rust moest laten. Toch staat hij weer waar hij, naar eigen overtuiging, hoort te staan: naast de troon. De formule houdt stand, hoe toxisch ook.

Lees ook: Roger Federer geeft tennisclinic in Olympisch Stadion Amsterdam

SCHRIJF JE HIER IN VOOR DE NIEUWSBRIEF VAN TENNISNIEUWS.NL